«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы
Еуропалық EU Reporter басылымында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған «Халықтық құрылыс» бағдарламасына арналған «Құрылыс және тағы да құрылыс! Қазақстан инфрақұрылымды дамыту қарқынын арттыруда» атты мақала жарияланды. Автор Ұлттық қордан мектептер, ауруханалар және жолдар құрылысына шамамен 6,5 трлн теңге бөлу туралы шешімді қарастыра отырып, Қазақстанның мемлекеттік жинақ қаражатын пайдалануға қатысты тәсілін халықаралық тәжірибесімен салыстырады. Сондай-ақ әлеуметтік инвестициялардың ұзақмерзімді тиімділігіне және осы тәжірибені өзге елдерде қолдану мүмкіндіктеріне назар аударады.
Қазақстанның ауқымды «Халықтық құрылыс» бағдарламасы шетелдік EU Reporter басылымындағы мақалаға арқау болды. «Құрылыс және тағы да құрылыс! Қазақстан инфрақұрылымды дамыту қарқынын арттыруда» атты мақалада мұнайдан түскен кірістің бір бөлігін халыққа ондаған жыл бойы қызмет ететін нысандар салуға бағыттау туралы шешім қарастырылады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылға арналған «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жариялады. Оған мұнай кірістері жинақталатын Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағыттау көзделген. Бағдарлама аясында мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдар салынады.
Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқының саны 2 миллионнан астам адамға өскені атап өтіледі. Қалалар кеңейіп, жаңа тұрғын алаптарына жас отбасылар қоныстануда. Соның нәтижесінде білім беру және денсаулық сақтау нысандарына деген сұраныс қолданыстағы инфрақұрылымның мүмкіндігінен асып түсіп отыр.
Мұндай жағдайда инвестиция салуды кешеуілдету қордаланған мәселелерді шешуге жұмсалатын болашақ шығындарды одан әрі арттырады. Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін инфрақұрылымды дамытуға бағыттау арқылы Қазақстан ұзақмерзімді өсімнің негізін қалайды. Осылайша, келешек ұрпаққа қаржылық жинақтармен қатар заманауи мектептер, балабақшалар, стадиондар мен медициналық нысандар, өмір сүруге қолайлы ел қалдыруға мүмкіндік туады.
Басылым халықаралық тәжірибе ретінде Индонезияны мысалға келтіреді. Бұл елде білім беру саласына мемлекеттік инвестиция салу балалардың мектепке қолжетімділігін арттырған. Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Эстер Дюфлоның кейінгі зерттеуі әрбір 1000 балаға шаққанда қосымша салынған бір мектеп білім деңгейін көтеріп, ересек жастағы табысты 1,5–2,7%-ға арттырғанын көрсетті. Қазақстанның бағдарламасы үшін бұл тәжірибе білімге салынған инвестицияның қайтарымын көрсететін мысал ретінде маңызды.
Екінші мысал ретінде Норвегия тәжірибесі келтіріледі. Бұл елдің бюджет қағидаларына сәйкес, мемлекеттік шығыстарды дербес қордың күтілетін нақты кірістілігі шегінде қаржыландыруға болады. Қазіргі кезде бұл көрсеткіш 3%-ды құрайды.
Мақалада сондай-ақ экономист Теренс Хоның Қазақстандағы балаларға арналған жинақ шоттары туралы The Straits Times сингапурлық басылымында жарияланған мақаласы аталады. Автор оларды мұнай кірісін балалардың болашағын дамытуға бағыттау тетігі ретінде қарастырған. «Халықтық құрылыс» бағдарламасы да осы мақсатты көздейді, алайда басқа құралды пайдаланады: мұнай кірісінің бір бөлігін инфрақұрылым салуға бағыттайды.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі мемлекеттік инвестициялардың жалғасы саналады. Соңғы жеті жылда Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге бөлген. Оның ішінде 33,2 трлн теңге білім беруге, 15,5 трлн теңге денсаулық сақтау саласына бағытталған. Қалалар мен ауылдық жерлерде мектептер, балабақшалар және медициналық мекемелер салынды. «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жүзеге асыру да басталып кетті: алғашқы кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Аталған жобалар жаңа білім беру және денсаулық сақтау мекемелерін, мәдениет пен спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдар салуды көздейді.
Жарияланымда Қазақстан тәжірибесі белгілі бір көлемде жинақ қоры бар мемлекеттер үшін үлгі бола алатыны атап өтіледі. Автордың пайымдауынша, мұндай тәсілдің мәні – қор қаражатын қазіргі және келешек ұрпақ пайдаланатын инфрақұрылымды дамытуға бағыттау. Ал бұл инвестициялардың нәтижесі халықтың мектептерге, медициналық мекемелерге және жолдарға ұзақ жылдар бойы қол жеткізуінен көрінеді.
Құрылыс және тағы да құрылыс! Қазақстан мұнай кірісін инфрақұрылымды дамытуға бағыттайды
Қазақстан Ұлттық қордан мектептер, ауруханалар мен жолдар салу үшін 6,5 трлн теңге бөлуді жоспарлап отыр. EU Reporter басылымы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жариялаған «Халықтық құрылыс» бағдарламасы туралы қазақстандық тәсілді халықаралық тәжірибемен салыстыра отырып жазады.
Бағдарлама аясында мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдар салынады. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқының саны 2 миллионнан астам адамға өскені атап өтілген. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту халқы көбейіп келе жатқан қалалар мен елді мекендер тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін маңызды.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі мемлекеттік инвестициялардың жалғасы саналады. Соңғы жеті жылда Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге бөлген. Оның ішінде 33,2 трлн теңге білім беруге, 15,5 трлн теңге денсаулық сақтау саласына бағытталған. Қалалар мен ауылдық жерлерде мектептер, балабақшалар және медициналық мекемелер салынды. «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жүзеге асыру басталып кетті: алғашқы кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңа білім беру және денсаулық сақтау мекемелерін, мәдениет пен спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдар салуды көздейді.
Мақала авторы мемлекеттік инвестициялардың тиімділігі тек салынған нысандар мен пайдалануға берілген шаршы метрлердің санымен өлшенбейтінін атап өтеді. Сапалы білім мен медициналық көмектің қолжетімді болуы, өмір сүру жағдайының жақсаруы адам капиталын дамытуға тікелей ықпал етіп, еңбек өнімділігінің артуы мен халық табысының өсуіне негіз қалайды. Инфрақұрылымға салынған инвестиция ондаған жыл бойы экономикалық қайтарым бере алады. Халықаралық деректер де бұл тәсілдің негізді екенін көрсетеді.
БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы баяндамасында Қазақстан адам дамуы индексі бойынша 193 ел мен аумақтың ішінде 60-шы орынға ие болып, 0,837 көрсеткішіне жеткен. Бұл – Орталық Азиядағы ең жоғары нәтиже. БҰҰ Даму бағдарламасының Қазақстандағы Тұрақты өкілі Катажина Ваверня елдің өмір сүру деңгейі, адами даму және цифрлық трансформация салаларында «нақты ілгерілеуге» қол жеткізгенін атап өтеді.
UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында Орталық Азия халқының жартысынан астамы 30 жасқа толмағаны көрсетілген. Сондай-ақ балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестиция салу 2050 жылға қарай өңірдегі жан басына шаққандағы ЖІӨ көлемін базалық болжаммен салыстырғанда 6–14%-ға арттыруға қабілетті екені айтылған.
Денсаулық сақтау жүйесінің дамуы, медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасының артуы Қазақстанда өлім-жітімнің төмендеуіне және күтілетін өмір сүру ұзақтығының өсуіне ықпал етті. 2025 жылы бұл көрсеткіш 76 жасқа жуықтап, ел тәуелсіздік алғаннан бергі ең жоғары деңгейге жетті.
Мақалада мектептегі білімнің қолжетімділігін арттыруға басымдық берген Индонезия тәжірибесі де келтіріледі. Эстер Дюфлоның зерттеуі мұндай инвестициялардың оқу ұзақтығы мен адамның болашақтағы табысына оң ықпал етуі мүмкін екенін көрсетті. EU Reporter авторы бұл нәтижені Қазақстанның халқы өсіп келе жатқан елді мекендерде білім беру нысандарын салу жоспарымен сабақтастырады.
EU Reporter жарияланымында баяндалғандай, Қазақстанның тәжірибесі мемлекеттік жинақ қаражатын өңірлерді дамытуға пайдаланудың мүмкіндіктерін көрсетеді. Салынған нысандар бағдарлама аяқталғаннан кейін де ұзақ жылдар бойы халық игілігіне қызмет етеді. Осындай инвестициялардың басты құндылығы – қоғамға ұзақмерзімді пайда әкелуінде.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Қазақстан жинақ қаражатын қоғамдық игілікке айналдыруда
Мұнай кірісін әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға бағыттау табиғи ресурстардан табыс түсетін басқа мемлекеттер үшін де үлгі бола алады. Бұл тәсіл EU Reporter басылымының Қазақстандағы «Халықтық құрылыс» бағдарламасына арналған мақаласында қарастырылады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылға арналған «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жариялады. Оған мұнай кірістері жинақталатын Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағыттау көзделген. Бағдарлама аясында мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдар салынады. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқының саны 2 миллионнан астам адамға өскені атап өтіледі. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту халқы көбейіп келе жатқан қалалар мен елді мекендер тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін маңызды.
«Халықтық құрылыс» бағдарламасын жүзеге асыру басталды: алғашқы кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңа білім беру және денсаулық сақтау мекемелерін, мәдениет пен спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдарды салуды көздейді.
Жарияланымда Норвегияның тәжірибесі мысал ретінде келтіріледі. Бұл елдің бюджет қағидаларына сәйкес, мемлекеттік шығыстарды дербес қордың күтілетін нақты кірістілігі шегінде қаржыландыруға болады. Қазіргі кезде бұл бағдар 3%-ды құрайды. Мақалада сондай-ақ экономист Теренс Хоның Қазақстандағы балаларға арналған жинақ шоттары туралы сингапурлық The Straits Times басылымында жарияланған мақаласы аталады. Автор бұл бастаманы мұнай кірісін балалардың дамуына бағыттау тетігі ретінде қарастырған. Ал «Халықтық құрылыс» басқа тетікті қолданады: мұнай кірісінің бір бөлігін бірнеше ұрпақ пайдаланатын қоғамдық нысандар салуға жұмсайды.
Білім беру саясатына қатысты тағы бір мысал ретінде Индонезия тәжірибесі келтіріледі. Бұл елдің мектеп инфрақұрылымына салған инвестициясы кейін экономист Эстер Дюфлоның зерттеуіне арқау болды. Оның нәтижелері мектептердің қолжетімділігі мен білім деңгейінің жоғарылауы және ересек жастағы табыстың артуы арасындағы байланысты көрсетеді. Мақалада бұл тәжірибе Қазақстанның адам капиталына бағытталған инвестициялары тұрғысынан қарастырылады.
Жаңа бағдарламаға дейін де мемлекет әлеуметтік салаға қомақты инвестиция салған. Соңғы жеті жылда Қазақстан бұл мақсатқа шамамен 88 трлн теңге бөлді. Оның ішінде 33,2 трлн теңге білім беруге, 15,5 трлн теңге денсаулық сақтау саласына бағытталған. Осы қаражат есебінен қалаларда ғана емес, ауылдық жерлерде де мыңдаған мектеп, балабақша мен аурухана ашылды. Бұл ауыл тұрғындары мен қала халқының білім алу және медициналық көмек алу жағдайындағы бұрыннан келе жатқан алшақтықты қысқартуға мүмкіндік берді.
Білім мен медицинаға салынған инвестициялардың мәні UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында айқын көрсетілген. Мәселен, Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестициялар салу 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні базалық болжаммен алғанда 6-14%-ға арттыруы ықтимал. Мақалада бүгін салынған ғимараттардың құрылысы оған жұмсалған қаражатан да әлдеқайда көп әрі ұзақ уақыт пайда әкелуі мүмкін екендігі баса айтылған.
Басылым авторы қазақстандық модельді ұлттық резервтердің қай бөлігін сақтау керектігін және қайсысын дамытуға бағыттау керектігін шешу үстіндегі елдер үшін үлгі ретінде қарастырады. «Халықтық құрылыс» бойынша салынған мектептер, ауруханалар мен көлік нысандарының пайдасы көптеген жылдар бойы сақталып, қазіргі және болашақ ұрпақ үшін қызмет ететін болады.
Құрылыс және тағы да құрылыс! Шетелдік БАҚ Қазақстан мектептер мен ауруханалардың құрылысына мұнай жинақтарын қалай пайдаланатынын айтып берді
Қазақстан халқының өсуі білім беру және медициналық мекемелерге деген қажеттілікті күшейте түсуде. EU Reporter осы тақырыпқа «Халықтық құрылыс» туралы мақала арнады, оның шеңберінде мемлекет инфрақұрылымға 6,5 трлн теңге салуды жоспарлап отыр.
Бұл жерде әңгіме мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдар салу туралы болып отыр. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқы екі миллионнан астам адамға көбейгені атап өтілген. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту өсіп келе жатқан қалалар мен аудан тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін шешу үшін қажет.
«Халықтық құрылысты» жүзеге асыру бүгінде басталып кетті: бірінші кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңадан денсаулық сақтау және білім беру мекемелерін, мәдениет және спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдарды қарастырады.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі салынған мемлекеттік инвестицияларға иек артады. Жеті жыл ішінде Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге, оның ішінде білім беруге 33,2 трлн теңге және денсаулық сақтауға 15,5 трлн теңге бағыттады. Бұл елде қалаларда да, ауылдық жерлерде де мектептер, балабақшалар мен медициналық мекемелер салынды.
Сондай-ақ, басылымда өмір сүру ұзақтығы туралы мәліметтер келтірілген. Қазақстанда 2025 жылы ол тәуелсіздік жылдарындағы ең жоғары деңгейге жетіп, 76 жасқа жақындады. БҰҰ-ның салыстырмалы бағалауы бойынша Қазақстан Орталық Азияда бірінші орында тұр.
Адам дамуының көрсеткіштеріне ерекше назар аударылған. БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы баяндамасында Қазақстан 193 ел мен аумақ арасында 60-шы орында тұр. Еліміздің адами даму индексі 0,837-ні құрайды, бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. БҰҰДБ Тұрақты өкілі Катаржина Ваверня Қазақстанда өмір сүру, адами даму және цифрлық трансформация деңгейіндегі өлшенетін ілгерілеушілік барын атап өтті. Мақалада бұл деректер әлеуметтік өзгерістердің үлкен көрінісінің бөлігі ретінде берілген.
Білім мен медицинаға салынған инвестициялардың мәні UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында айқын көрсетілген. Мәселен, Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестициялар салу 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні базалық болжаммен алғанда 6-14%-ға арттыруы ықтимал. Мақалада бүгін салынған ғимараттардың құрылысы оған жұмсалған қаражатан да әлдеқайда көп әрі ұзақ уақыт пайда әкелуі мүмкін екендігі баса айтылған.
Мақалада құрылыс бағдарламасының практикалық нәтижесіне баса назар аударылған. Жаңа мектептер мен денсаулық сақтау мекемелері халық саны өсіп жатқан жерлерде бұл қызметтерге қол жетімділікті кеңейтеді. Шетелдік басылым Қазақстандық тәсілді мемлекеттік қаражатты осындай міндеттерді шешуге қалай бағыттауға болатындығының мысалы ретінде көрсетеді. «Халықтық құрылыс» прагматикалық модельді ұсынады, ол: таусылатын ресурстық байлықты ұзақ мерзімді қоғамдық активтерге айналдыру.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымды дамытуға инвестиция салу тәжірибесін зерделеуде
Қазақстандағы «Халықтық құрылыс» бағдарламасы туралы мақаласында EU Reporter басылымы мемлекеттің табиғи ресурстардан түсетін кірісті қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыру үшін қалай пайдаланатыны туралы жазады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылдық «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жариялады. Оған мұнай кірістері жинақталатын Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағытталмақ. Бұл жерде әңгіме мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдардың құрылысын салу туралы болып отыр. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқы екі миллионнан астам адамға көбейгені атап өтілген. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту өсіп келе жатқан қалалар мен аудан тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін шешу үшін қажет.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі салынған мемлекеттік инвестицияларға иек артады. Жеті жыл ішінде Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге, оның ішінде білім беруге 33,2 трлн теңге және денсаулық сақтауға 15,5 трлн теңге бағыттады. Бұл елде қалаларда да, ауылдық жерлерде де мектептер, балабақшалар мен медициналық мекемелер салынды. «Халықтық құрылысты» жүзеге асыру бүгінде басталып кетті: бірінші кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңадан денсаулық сақтау және білім беру мекемелерін, мәдениет және спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдарды қарастырады.
Автор білім беру шығындарының тиімділігі туралы халықаралық зерттеулерге жүгінеді. Басылымда Индонезияны мысалға келтіре отырып, мектеп салу балалардың еңбек нарығына шыққаннан кейінгі оқуы мен кірістеріне қалай әсер ететінін көрсеткен экономист Эстер Дюфлоның тұжырымдары келтірілген.
Материалда сонымен қатар Норвегияның тәжірибесін қарастырылған. Бюджет жөніндегі ережеге сәйкес бұл ел қаражатты дербес қордың нақты түсетін кірісі шегінде ғана пайдаланады. Қазір бұл көрсеткіш 3% құрайды.
Басылымда экономист Теренс Хоның Сингапурдағы The Straits Times газетіне берген қазақстандық балалар жинақтау шоттарына арналған мақаласы туралы айтылады. Автор оларды мұнай кірістерін балалардың дамуына бағыттау тәсілі ретінде қарастырды. Ал «Халықтық құрылыс» басқаша тетікті қолданады, ол: сан ұрпақтың игілігі үшін қызмет ететін қоғамдық нысандарды қаржыландыру.
Адам дамуының көрсеткіштеріне ерекше назар аударылған. БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы баяндамасында Қазақстан 193 ел мен аумақ арасында 60-шы орында тұр. Еліміздің адами даму индексі 0,837-ні құрайды, бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. БҰҰДБ Тұрақты өкілі Катаржина Ваверня Қазақстанда өмір сүру, адами даму және цифрлық трансформация деңгейіндегі өлшенетін ілгерілеушілік барын атап өтті. Мақалада бұл деректер әлеуметтік өзгерістердің үлкен көрінісінің бөлігі ретінде берілген.
Әр түрлі елдерді салыстыра отырып, EU Reporter ортақ идеяны ерекшелеп көрсетеді: мемлекеттік жинақтар білім беру мен қоғамдық инфрақұрылымға инвестициялар арқылы халыққа пайда әкелуге қабілетті дейді ол. Қазақстан бұл тәсілді өзінің құрылыс бағдарламасы шеңберінде қолданып отыр. Осынау ұзақ мерзімді инвестициялар мен әлеуметтік мақсаттардың үйлесімі мұндағы тәжірибесін басқа мемлекеттер үшін қызықты ете түсуде.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Білім мен медицинаға салынатын инвестициялар ұзақ жылдарға есептеледі
Қазақстан ұлттық жинақтару қорларын білім беру мен денсаулық сақтаудың қолжетімділігіне әсер ететін инфрақұрылымдарға бағыттауда. «Халықтық құрылыс» туралы EU Reporter басылымында осындай инвестициялардың ұзақ мерзімді қайтарымы туралы зерттеулер келтірілген.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылдық «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жариялады. Оған мұнай кірістері жинақталатын Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағытталмақ. Бұл жерде әңгіме мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдардың құрылысын салу туралы болып отыр. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқы екі миллионнан астам адамға көбейгені атап өтілген. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту өсіп келе жатқан қалалар мен аудан тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін шешу үшін қажет.
Мақалада Индонезияның білім беруге инвестиция салу тәжірибесі туралы айтылады. Мектеп желісінің кеңеюі көптеген балаларға оқуға қол жеткізуге мүмкіндік берген. Мұндай инвестициялардың әсерін Эстер Дюфло зерттеген: оның еңбектерінде білім беру инфрақұрылымы одан арғы кезеңде оқу мен табысқа оң әсер ететінін анықталған.
Білім мен медицинаға салынған инвестициялардың мәні UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында айқын көрсетілген. Мәселен, Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестициялар салу 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні базалық болжаммен алғанда 6-14%-ға арттыруы ықтимал. Мақалада бүгін салынған ғимараттардың құрылысы оған жұмсалған қаражатан да әлдеқайда көп әрі ұзақ уақыт пайда әкелуі мүмкін екендігі баса айтылған.
Адам дамуының көрсеткіштеріне ерекше назар аударылған. БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы баяндамасында Қазақстан 193 ел мен аумақ арасында 60-шы орында тұр. Еліміздің адами даму индексі 0,837-ні құрайды, бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. БҰҰДБ Тұрақты өкілі Катаржина Ваверня Қазақстанда өмір сүру, адами даму және цифрлық трансформация деңгейіндегі өлшенетін ілгерілеушілік барын атап өтті. Мақалада бұл деректер әлеуметтік өзгерістердің үлкен көрінісінің бөлігі ретінде берілген.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі салынған мемлекеттік инвестицияларға иек артады. Жеті жыл ішінде Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге, оның ішінде білім беруге 33,2 трлн теңге және денсаулық сақтауға 15,5 трлн теңге бағыттады. Бұл елде қалаларда да, ауылдық жерлерде де мектептер, балабақшалар мен медициналық мекемелер салынды.
«Халықтық құрылысты» жүзеге асыру бүгінде басталып кетті: бірінші кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңадан денсаулық сақтау және білім беру мекемелерін, мәдениет және спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдарды қарастырады.
Басылым мұндай инвестициялардың ұзақ мерзімді әсеріне назар аударады. Мектептер мен ауруханалар бірнеше жылдар бойы жұмыс істеп, Қазақстандағы болашақ сан ұрпақтың білім мен медициналық көмекке қол жеткізуіне қызмет етпек. Бұл «Халықтық құрылыс» бағдарламасын елден тыс жерлерде де жоғары бағаға ие болуына негіз болып отыр.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Қазақстан Орталық Азиядағы позициясын нығайтуда: шетелдік БАҚ «Халықтық құрылыс» туралы
Қазақстанның адами даму көрсеткіштері мен ауқымды құрылыс жоспарлары EU Reporter мақаласының тақырыбына айналды. Басылым БҰҰДБ мен БҰҰ деректерін «Халықтық құрылыс» бағдарламасының параметрлерімен қатар келтіріп отыр.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылдық «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жариялады. Оған мұнай кірістері жинақталатын Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағытталмақ. Бұл жерде әңгіме мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, көпірлер мен жолдардың құрылысын салу туралы болып отыр. Мақалада соңғы жеті жылда Қазақстан халқы екі миллионнан астам адамға көбейгені атап өтілген. Сондықтан инфрақұрылымды дамыту өсіп келе жатқан қалалар мен аудан тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін шешу үшін қажет.
Жаңа бағдарлама бұған дейінгі салынған мемлекеттік инвестицияларға иек артады. Жеті жыл ішінде Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге, оның ішінде білім беруге 33,2 трлн теңге және денсаулық сақтауға 15,5 трлн теңге бағыттады. Бұл елде қалаларда да, ауылдық жерлерде де мектептер, балабақшалар мен медициналық мекемелер салынды.
«Халықтық құрылысты» жүзеге асыру бүгінде басталып кетті: бірінші кезеңде құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңадан денсаулық сақтау және білім беру мекемелерін, мәдениет және спорт нысандарын, инженерлік желілер мен жолдарды қарастырады.
Білім мен медицинаға салынған инвестициялардың мәні UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында айқын көрсетілген. Мәселен, Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестициялар салу 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні базалық болжаммен алғанда 6-14%-ға арттыруы ықтимал. Мақалада бүгін салынған ғимараттардың құрылысы оған жұмсалған қаражатан да әлдеқайда көп әрі ұзақ уақыт пайда әкелуі мүмкін екендігі баса айтылған.
Адам дамуы көрсеткіштеріне де ерекше назар аударылды. БҰҰ Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) 2025 жылғы баяндамасына сәйкес, Қазақстан 193 ел мен аумақтың ішінде 60-шы орынға ие болды. Елдің адам дамуы индексі 0,837-ні құрап, Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткішке жетті. БҰҰДБ-ның Тұрақты өкілі Катажина Ваверня Қазақстанда өмір сүру деңгейін арттыру, адам әлеуетін дамыту және цифрлық трансформация бағыттарында нақты ілгерілеу бар екенін атап өтті. Мақалада бұл деректер елдегі әлеуметтік өзгерістердің жалпы көрінісін сипаттайтын көрсеткіштер ретінде келтірілген.
Сондай-ақ басылымда өмір сүру ұзақтығы туралы мәліметтер келтірілген. Қазақстанда 2025 жылы ол тәуелсіздік жылдарындағы ең жоғары деңгейге жетіп, 76 жасқа жақындады. БҰҰ-ның салыстырмалы бағалауы бойынша Қазақстан Орталық Азияда бірінші орында. Денсаулық сақтауды дамыту, медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасын арттыру Қазақстанда өлім-жітімнің төмендеуіне және өмір сүру ұзақтығының өсуіне ықпал етті.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, білім беру, денсаулық сақтау және инфрақұрылымға инвестициялар ұзақмерзімді экономикалық өсу мен өмір сүру сапасын жақсартуға негіз болады. Қазақстанның барлық өңірлерінде Әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысандардың ауқымды құрылысын көздейтін «Халықтық құрылысы» бағдарламасы дәл осы тәсілге негізделген.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Тоқаев бағдарламасы және адами капиталға инвестициялар
Қазақстанның «Халықтық құрылыс» бағдарламасы EU Reporter шетелдік басылымының жарияланымында мұнайдан түсетін кірістің бір бөлігін әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға бағыттау тетігі ретінде қарастырылады. Материалда БҰҰ Даму бағдарламасы мен UNICEF ұйымдарының бағалаулары, сондай-ақ адам капиталын дамытуға бағытталған тиімді инвестициялардың мысалдары келтірілген.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Қазақстанда үш жылға арналған ауқымды «Халықтық құрылыс» бағдарламасы жүзеге асырылуда. Бағдарлама аясында мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, автомобиль жолдары мен көпірлер салуға Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бөлу көзделген.
Басылымда айтылғандай, соңғы жеті жылда ел халқы екі миллионнан астам адамға өсті. Тұрғындар санының артуы және тұрғын үй құрылысының кеңеюі халықтың білімге, медициналық көмекке және қажетті қызметтерге қол жеткізуін қамтамасыз ету үшін әлеуметтік және көлік инфрақұрылымын дамытуды қажет етеді.
Білім беру мен денсаулық сақтау саласына салынған инвестициялардың ұзақмерзімді әсері UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында қарастырылады. Бүгінде Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, балалардың біліміне, денсаулығына және дамуына қосымша инвестициялар 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің базалық сценариймен салыстырғанда 6-14%-ға өсуін қамтамасыз ете алады. Бұл деректер мектептер мен денсаулық сақтау мекемелерінің құрылысы ондаған жылдар бойы экономикалық және әлеуметтік табыс әкелетінін көрсетеді.
Бұл тұрғыда Индонезияның тәжірибесі ерекше назар аудартады. Елде мектептегі білім беруге бағытталған мемлекеттік инвестициялар ұзақ мерзімді экономикалық нәтиже берді. Экономист Эстер Дюфлоның зерттеуі білім алуға қолжетімділікті кеңейту түлектердің болашақ табысының артуына оң ықпал ететінін көрсетті. Бұл мысал Қазақстанның «Халықтық құрылыс» бағдарламасында да көзделген білім беру инфрақұрылымына салынатын инвестициялардың маңыздылығын айқындайды.
Қазақстанның қол жеткізген нәтижелері адам дамуының халықаралық бағалауларында да көрініс тапты. БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы баяндамасына сәйкес, ел адам дамуы индексі 0,837 болатын 193 ел мен аумақ арасында 60-шы орында, бұл көрсеткіш бойынша Орталық Азияның барлық мемлекеттерінен озып тұр. БҰҰДБ Тұрақты өкілі Катажина Ваверня Қазақстанның өмір сүру деңгейін арттырудағы, адами әлеуетті дамытудағы және цифрландырудағы ілгерілеуін атап өтті. Бұл көрсеткіштер елдің соңғы жылдардағы әлеуметтік-экономикалық дамуының нәтижелерін сипаттайды.
Жаңа бағдарлама бұрынғы мемлекеттік инвестицияларға сүйенеді. Жеті жыл ішінде Қазақстан әлеуметтік салаға шамамен 88 трлн теңге, оның ішінде білім беруге 33,2 трлн теңге және денсаулық сақтауға 15,5 трлн теңге бағыттады. Елде қалаларда да, ауылдық жерлерде де мектептер, балабақшалар мен медициналық мекемелер салынды.
«Халықтық құрылыс» бағдарламасын жүзеге асыру басталып кетті. Бірінші кезеңде жалпы құны 1,3 трлн теңгеден асатын жобалар мақұлданды. Олар жаңа денсаулық сақтау және білім беру мекемелерін, мәдениет және спорт нысандарын, инженерлік желілер мен автомобиль жолдарын салуды көздейді.
Қазақстанның тәжірибесі білім беру мен денсаулық сақтау салаларына бағытталған мемлекеттік инвестициялардың ұзақмерзімді дамуға негіз қалай алатынын көрсетеді. Мектептер мен медициналық мекемелердің құрылысы халықтың қажетті қызметтерге қолжетімділігін арттырады. Ал бұл инвестициялардың нәтижесі алдағы ондаған жылдар бойы өз жемісін бермек. Мұндай тәсіл әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту арқылы халықтың өмір сүру сапасын арттыруға ұмтылатын басқа мемлекеттер үшін де қызығушылық тудырады.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Шетелдік басылым Қазақстанның «Халықтық құрылыс» бағдарламасын адам капиталын дамытуға бағытталған инвестициялардың үлгісі ретінде атады
«Халықтық құрылыс» бағдарламасы Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін әлеуметтік және көлік инфрақұрылымын дамытуға бағыттауды көздейді. EU Reporter басылымының атап өтуінше, Қазақстанның бұл тәжірибесі табиғи ресурстардан түсетін кірісті ұзақмерзімді даму мен халықтың өмір сүру сапасын арттыруға бағыттауға ұмтылатын басқа мемлекеттер үшін де үлгі бола алады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Қазақстанда үш жылға арналған «Халықтық құрылыс» бағдарламасы іске қосылды. Бағдарламаны жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бөлу көзделген. Қаражат мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, автомобиль жолдары мен көпірлер салуға бағытталады. Инфрақұрылымды ауқымды дамыту қажеттілігі, соның ішінде, демографиялық өсіммен де байланысты. Соңғы жеті жылда ел халқының саны 2 миллионнан астам адамға артты. Қалалардың кеңеюі мен жаңа тұрғын аудандардың пайда болуы білім беру және медициналық мекемелерге, сондай-ақ заманауи көлік инфрақұрылымына деген қажеттілікті арттырып отыр.
Мақалада Норвегияның тәжірибесі де қарастырылады. Бұл елде Ұлттық әл-ауқат қорының қаражатын пайдалану бюджет қағидасы арқылы реттеледі. Аталған қағидаға сәйкес, мемлекеттік шығыстарға қордың күтілетін нақты инвестициялық кірістілігіне сәйкес келетін қаражат көлемін ғана бағыттауға рұқсат етіледі. Қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 3% деңгейінде белгіленген.
Тағы бір мысал Қазақстанмен байланысты. Экономист Теренс Хо сингапурлық The Straits Times газетінің басылымында балалардың жинақтау шоттары бағдарламасын жас ұрпақтың болашағына ұлттық кірістерді инвестициялау механизмі ретінде қарастырды.
Индонезияның білімге мемлекеттік инвестициялар ұзақ мерзімді экономикалық қайтарымды қамтамасыз еткен тәжірибесі де айқын. Экономист Эстер Дюфлоның зерттеуі мектепте оқуға қолжетімділіктің артуы білім деңгейіне және түлектердің болашақ табысына оң әсер ететінін көрсетті. Бұл мысал адами капиталға салынған инвестициялардың маңыздылығын көрсетеді, олардың нәтижелері жылдар бойы көрінеді.
Мұндай инвестициялардың болашағы UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында қарастырылады. Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, білім беру, денсаулық сақтау және балаларды дамытуға қосымша инвестициялар 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің базалық сценариймен салыстырғанда 6-14%-ға өсуін қамтамасыз ете алады. Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту білім алу мен медициналық көмекке жағдай жасайды және бұл инвестициялардың экономикалық қайтарымы ондаған жылдар бойы сақталуы мүмкін.
Бұл тәсілге Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін әлеуметтік және инфрақұрылымдық объектілерді салуға бағыттауды көздейтін «Халықтық құрылыс» қазақстандық бағдарламасы негізделген. Шетелдік басылымда атап өтілгендей, Қазақстанның тәжірибесі елеулі ұлттық жинақтары бар басқа мемлекеттер үшін қызығушылық тудырады. Білім беру, денсаулық сақтау және инфрақұрылымға инвестициялар бұл қаражатты халықтың өмір сүру сапасын арттыру және экономикалық дамудың ұзақмерзімді негізін қалыптастыру үшін пайдалануға мүмкіндік береді.
«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Қазақстан мектептер, ауруханалар мен жолдардың құрылысына басымдық беруде
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған ауқымды «Халықтық құрылыс» бағдарламасы шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды. Еуропалық EU Reporter басылымы аталған бағдарламаға арнайы мақала арнап, онда Қазақстанның әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту жоспарларын, қол жеткізген экономикалық көрсеткіштерін және мемлекеттік инвестициялардың халықаралық тәжірибесін қарастырды.
Үш жылға арналған бағдарлама аясында мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, автомобиль жолдары мен көпірлер салуға Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге бағыттау көзделген. Ауқымды инвестициялардың қажеттілігі, соның ішінде, демографиялық өсіммен де байланысты. Соңғы жеті жылда Қазақстан халқының саны 2 миллионнан астам адамға артты. Бұл, әсіресе, қарқынды құрылыс жүріп жатқан аудандарда жаңа білім беру және медициналық мекемелерге деген қажеттілікті арттырып отыр.
Жаңа бағдарлама әлеуметтік салаға бағытталған мемлекеттік инвестициялардың жалғасы болып саналады. Соңғы жеті жылда осы мақсаттарға шамамен 88 трлн теңге бөлінген. Оның ішінде білім беру саласына 33,2 трлн теңге, ал денсаулық сақтау саласына 15,5 трлн теңге бағытталған. Осы кезеңде қалалар мен ауылдық елді мекендерде мектептер, балабақшалар және медициналық мекемелер салынды. «Халықтық құрылыс» бағдарламасының алғашқы кезеңі де басталып кетті. Жалпы құны 1,5 трлн теңгені құрайтын жобалар мақұлданды. Олар денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт және көлік инфрақұрылымы салаларын қамтиды.
Қазақстанның қол жеткізген нәтижелері халықаралық бағалауларда да көрініс тапқан. БҰҰ Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) 2025 жылғы баяндамасына сәйкес, Қазақстан адам дамуы индексі бойынша 0,837 көрсеткішпен 193 ел мен аумақтың ішінде 60-орынға ие болып, Орталық Азияның барлық мемлекеттерінен озып тұр. БҰҰДБ-ның Тұрақты өкілі Катажина Ваверня Қазақстанда өмір сүру деңгейін арттыру, адам әлеуетін дамыту және цифрландыру бағыттарында қол жеткізілген ілгерілеуді атап өткен болатын.
Жарияланымда мемлекеттік жинақ қаражатын пайдалану жөніндегі халықаралық тәжірибе де қарастырылады. Норвегияда бюджет қағидаты мемлекеттік шығыстарға тәуелсіз қордың күтілетін нақты инвестициялық кірістілігі шегінде қаражат бағыттауға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 3% деңгейінде белгіленген. Тағы бір мысал ретінде Қазақстанның тәжірибесі келтіріледі. Сингапурдың The Straits Times газетінде жарияланған мақаласында экономист Теренс Хо балалардың жинақ шоттары бағдарламасын ұлттық табысты өскелең ұрпақтың болашағына инвестициялаудың тетігі ретінде қарастырған.
Мақалада елдің экономикалық мүмкіндіктері де көрініс тапқан. Дүниежүзілік банктің деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда жан басына шаққандағы ЖІӨ $14,7 мыңды құрап, көршілес мемлекеттердің көрсеткіштерінен айтарлықтай жоғары болды. Халықаралық валюта қорының 2026 жылғы қазандағы болжамына (World Economic Outlook, 2026) сәйкес, осы жылы Қазақстанның жалпы ішкі өнімі $398 млрд-қа жетіп, жан басына шаққандағы ЖІӨ $19 мыңнан асады деп күтілуде. Мұндай экономикалық серпін инфрақұрылымды дамытуға ұзақ мерзімді инвестициялар салуға айтарлықтай мүмкіндік береді.
Шетелдік басылымда атап өтілгендей, Қазақстанның тәжірибесі ұлттық жинақтарды ұзақмерзімді даму мақсаттарына бағыттауға ұмтылатын мемлекеттер үшін қызығушылық тудырады. «Халықтық құрылыс» бағдарламасы халыққа ондаған жылдар бойы қызмет ететін әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысандарды салуды көздейді. Мұндай тәсіл қаржы ресурстарын білім беру мен денсаулық сақтау қызметтерінің қолжетімділігін арттыруға, сондай-ақ болашақ ұрпақтың өмір сүру жағдайларын жақсартуға бағыттауға мүмкіндік береді.