Пәтер күте тұрады: неге жастар жалға алуды және еркіндікті таңдайды

18 бен 30 жас аралығындағы адамдардың алғашқы тұрғынүйді сатып алуды басым мақсат ретінде қарастыруы жылөткен сайын сиреп барады. Бұрын жеке пәтер ересекөмірге өтудің және әлеуметтік тұрақтылықтың міндеттікезеңі ретінде қабылданса, бүгінде бұл сценарий біртіндеп икемді өмір салты үлгілеріне орын беруде. OLX Қазақстанның аналитикалық қызметі жастардың тұрғынүйге қатысты таңдаулары қалай өзгергенін және оныңсебептерін ұсынды.

Тұрғын үй бағасы табыстан жылдам өсуде

Негізгі себеп – жылжымайтын мүліктің қолжетімділігініңтөмендеуі. Тұрғын үй бағасы жас мамандардыңтабысынан жылдам өсіп жатыр, ал бұл айырмашылықжүйелі мәселеге айналуда. OLX Қазақстанныңаналитикалық қызметінің деректеріне сәйкес, пәтер сатыпалу бойынша ең қымбат қала – Алматы. Жарияланғанхабарландырулардағы бір бөлмелі пәтердің орташа құны20 842 000 теңгені, екі бөлмелі – 32 830 000 теңгені, ал үшбөлмелі – 55 119 000 теңгені құрайды. Нарыққа кірудіңбастапқы деңгейінің өзі елеулі жинақтарды талап етеді: бастапқы жарна, ипотекалық мөлшерлемелер жәнеқосымша шығындар жастардың едәуір бөлігі үшін сатыпалуды іс жүзінде қолжетімсіз етеді.

Жалға алу – ымыралы шешім

Жоғары бағалар жағдайында жалға алу анағұрлымшынайы сценарий болып қала береді, дегенмен оның өзіде айтарлықтай қымбаттаған. OLX Қазақстанныңаналитикалық қызметі мәліметінше, Алматыда бірбөлмелі пәтерді жалға алудың орташа құны 134 000 теңге, Астанада – 257 000 теңге, ал Шымкентте – 103 000 теңге. Бағаның өсуіне қарамастан, жалға алу қаржылықтұрғыдан төмен кіру шегін талап етеді және адамды ұзақмерзімді міндеттемелермен шектемейді.

Жас аудитория үшін бұл шешуші факторға айналуда. Еңбек нарығындағы белгісіздік пен мансаптықбағыттардың жиі өзгеруі жағдайында икемділікжылжымайтын мүлікке иелік етуден жоғары бағаланабастайды.

Қаржылық тұрақсыздық және жаңа басымдықтар

Жұмыспен қамту құрылымындағы өзгерістер бұл үрдістікүшейтуде. Қазақстандық жастар көбіне фриланс, стартаптар немесе жобалық командаларда икемдіформатта жұмыс істейді. Мұндай табыстарды банктерүшін растау қиынырақ, бұл өз кезегінде нақты төлемқабілеті болған жағдайда да ипотека алу мүмкіндігінтөмендетеді.

Сонымен қатар өмірлік басымдықтар да өзгеруде. 30 жасқа дейінгі буын білім алуға, саяхатқа және «осы сәттегі» өмір сапасына жиі инвестиция салады. Осы құндылықтар жүйесінде пәтер міндетті мақсат болуданқалып, қаржыны пайдаланудың басқа сценарийлеріменбәсекеге түседі.

Тұрғын үйдің балама форматтары

Іс жүзінде бұл жаңа тұру үлгілерінің таралуына әкелуде. Ең айқындарының бірі – бірлесіп жалға алу. Жастаршығындарды бөлісу үшін достарымен немесеәріптестерімен бірігеді. Мысалы, Алматыда екі бөлмеліпәтерді жалға алу орта есеппен 244 000 теңгені құрайды(Астанада – 218 000 теңге, Шымкентте – 122 000 теңге), ал бұл соманы бөліскенде ол әлдеқайда қолжетімдіболады.

Сондай-ақ бөлме жалға алу форматының, әсіресестуденттер мен еңбек жолын енді бастаған мамандарарасында, танымалдығы артып келеді. Бұл формат ай сайынғы шығындарды айтарлықтай азайтып, соныменбірге қаланың қолайлы аудандарында тұруға мүмкіндікбереді. Мұндай мақсат үшін үш бөлмелі пәтерлер тиімді. Алматыда үш бөлмелі пәтерді 273 000 теңгеге, ал Шымкентте 164 000 теңгеге табуға болады.

Тағы бір тұрақты үрдіс – мобильділік. Жастар жұмыс пен мүмкіндіктерді іздеп, қалаларды жиі ауыстырады. Мұндайжағдайда тұрғын үй сатып алу шектеу ретіндеқабылданады. Тіпті жоғары жалдау бағасы жағдайында да (мысалы, Астанада үш бөлмелі пәтер үшін 321 000 теңге) икемділік ұзақ мерзімді иеліктен маңыздырақ болыпқалады.

Қалалар арасындағы айырмашылықтар

Алматы сатып алу тұрғысынан ең қымбат нарық болыпқала береді: мұнда бір бөлмелі пәтердің орташа құны 20 842 000 теңгеге жетеді, бұл Астанамен салыстырғандашамамен 32%-ға, ал Шымкентпен салыстырғандашамамен 72%-ға жоғары.

Алайда жалға алу нарығында жағдай керісінше. Астанадаең жоғары бағалар байқалады – орта есеппен 257 000 теңге, бұл Алматыдан шамамен екі есе, ал Шымкенттен2,4 еседен астам жоғары. Бұл сатып алу салыстырмалытүрде қолжетімді болғанымен, елордада жалғаалушыларға түсетін ағымдағы қаржылық жүктемеәлдеқайда жоғары екенін білдіреді.

Шымкент өз кезегінде ең төмен көрсеткіштерді көрсетеді: сатып алудың орташа құны – 12 101 000 теңге, ал жалғаалу – 103 000 теңге. Алайда халық табысының төмендеңгейі бұл қолжетімділікті ішінара теңестіреді. Нәтижесінде қалалар арасындағы айырмашылықтарәртүрлі қысым түрлерін қалыптастырады: Алматыда – сатып алуға кірудің жоғары шегі, Астанада – жоғары ай сайынғы жүктеме, ал Шымкентте – шектеулі төлемқабілеті.

Түптеп келгенде, бұл факторлар жаңа мінез-құлықмоделін қалыптастырады. Қазақстандық жастар тұрғынүй сатып алуды тек қаржылық шектеулерге байланыстыемес, сонымен қатар меншікке деген көзқарастыңөзгеруіне байланысты кейінге қалдырады. Икемділік, мобильділік және өзгерістерге жылдам бейімделумүмкіндігі жылжымайтын мүлікке иелік етуденмаңыздырақ бола түсуде.