Қазақстандағы конституциялық реформа адам құқықтарын қорғау тетіктерін күшейтіп, цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеретін адамға бағдарланған құқықтық жүйені қалыптастырады. Бұл туралы «Әділ сөз» халықаралық сөз бостандығы қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) мен Maqsut Narikbayev University (MNU) бірлесіп ұйымдастырған «Қазақстанның жаңа конституциялық моделі: орнықты әрі заманауи мемлекет жолында» атты халықаралық сарапшылардың дөңгелек үстелінде мәлімдеді.
Сарапшының айтуынша, жаңа конституциялық модель құқық үстемдігі қағидатын нығайтып, құқықтық жүйенің орталығына адамды, оның қадір-қасиетін, құқықтары мен бостандықтарын қояды.
«Жаңа конституциялық негіз адам өмірі, оның қадір-қасиеті мен құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылықтары екенін растайды, осылайша адамға бағдарланған құқықтық жүйені қалыптастырады»,
– деп атап өтті Жаманқұлова.
Оның айтуынша, реформа азаматтардың құқықтарын қорғаудың бірқатар жаңа тетіктерін енгізеді. Атап айтқанда, азаматтарға Конституциялық сотқа тікелей жеке шағыммен жүгіну құқығы беріледі, бұл құқықтар мен бостандықтарды сот арқылы қорғау мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Сонымен қатар әділ сот талқылауына кепілдіктер күшейтіледі, оның ішінде кінәсіздік презумпциясы және заң көмегін алу құқығы бар.
Сарапшы азаматтардың цифрлық ортадағы құқықтарының бекітілуіне ерекше назар аударды. Оның айтуынша, цифрлық экономика мен жасанды интеллект технологияларының дамуына байланысты жеке деректерді қорғау және цифрлық құпиялылық мәселелері ерекше маңызға ие болуда.
«Қазіргі заманғы конституциялық жүйелер цифрлық дәуірдің сын-қатерлерін ескеріп, технологиялық прогресс адамның негізгі құқықтарына нұқсан келтірмеуін қамтамасыз етуі тиіс»,
– деді Жаманқұлова.
Жаңа Конституцияда жеке деректерді қорғау, электрондық коммуникациялар қауіпсіздігі және ақпараттың құпиялылығын сақтау бағытындағы нормалар бекітілген.
Ол сондай-ақ реформа пікір білдіру еркіндігі мен ақпаратқа қол жеткізу кепілдіктерін күшейтетінін атап өтті. Қоғамдық пікірталас пен азаматтардың қатысуы демократиялық институттарды дамытудың маңызды тетіктері ретінде қарастырылады.
Құқықтық тетіктерден бөлек, конституциялық реформа елдің ұзақ мерзімді дамуын айқындайтын бірқатар негізгі құндылықтарды да бекітеді. Олардың қатарында экологиялық жауапкершілік, еңбек қадірі және заң үстемдігіне құрмет бар.
Сарапшының айтуынша, бұл қағидаттарды конституциялық құрылымға енгізу тек басқару институттарын қалыптастырып қана қоймай, Қазақстанның әлеуметтік, экономикалық және саяси жаңғыруының құндылықтық негізін де айқындайды.
Сіз жаңалықтар туралы не ойлайсыз