Өткен жұмада Smart Point Almaty кеңістігінде Қазақстан коллекторларының қауымдастығы ұйымдастырған талап ету құқықтарын басқаға беру операцияларына қосылған құн салығын қосымша есептеу тәжірибесін талқылауға арналған ашық дөңгелек үстел өтті.
Талқылауға коллекторлық қызметтер нарығының қатысушылары, тәуелсіз қаржы сарапшылары, сондай-ақ салық органдарының өкілдері қатысты.
Талқылаудың негізгі тақырыбы – цессия келісімшарттарына ҚҚС қолданудың құқықтық, экономикалық және әлеуметтік салдары болды. Дөңгелек үстел қатысушыларының пікірінше, бұл мәселе таркәсіби пікірталас шеңберінен әлдеқашан шығып кеткен, себебі ол миллиондаған қарыз алушылар мен елдің банк секторының мүдделеріне қатысты.
Қазақстан коллекторлары қауымдастығының басшысы Омар Мәулен Асқарұлы атап өткендей, талап ету құқықтарын басқаға беру кезінде салық салынатын айналым туындамайды, сондықтан ҚҚС төленбеуі тиіс.
«Бұл операция кезінде тауар немесе қызметтің сатылымы жоқ, себебі сатып алушы, орындалған жұмыстарға актілер немесе коллекторлық агенттіктер тарапынан шығарылған шот-фактуралар жоқ. Банк өз құқықтарын сатады, борышкерлер өз міндеттемелерін орындайды, ал коллекторлық агенттік өзіне қызмет көрсете алмайды», –деп атап көрсетті ол.
Бұл тұжырымды «Эксперт Плюс» коллекторлық агенттігі» ЖШС бас директоры Асхат Усманов та қолдады. Оның пікірінше, салық органдары формалды логикаға сүйенеді – айналым болса, ҚҚС төленуі керек деп есептейді. Алайда мәселе мынада: ҚҚС – қосылған құн салығы, ал цессиякезінде қосылған құн жасалмайды, жаңа экономикалық пайда туындамайды, тек кредитор ауысады.
«Ең алдымен, талап ету құқықтарын басқаға беру кезінде ҚҚС қосымша есептеу мәселесі – бұл саланың мемлекетпен қақтығысы емес екенін айтқым келеді. Бұл проблемалық қарыздармен жұмыс істеу моделінің өміршеңдігіне қатысты мәселе. Сондықтан цессияны сатылыммен теңестіру – мәміленің экономикалық мәнін формалды бухгалтерлік логикамен ауыстыру болып табылады. Мұны әлемдік тәжірибе де растайды, өйткені бүкіл әлемде кредиттер, қарыздар және борыштар айналымымен байланысты қаржылық операциялар ҚҚС-тан толығымен босатылады немесе арнайы салық режимінде жүзеге асырылады», – деді ол.
Коллекторлық агенттіктердің өкілдері қосымша назарды ҚҚС енгізудің әлеуметтік салдарына аударды. Олардың пікірінше, салықтық жүктеменің артуы қайта құрылымдау шарттарының қатаңдауына, қарыздарды кешіру көлемінің азаюына және қарыз алушылармен ымыраға келу дайындығының төмендеуіне әкеледі. Нәтижесінде онсыз да қиын қаржылық жағдайға тап болған азаматтарға қосымша салық жүктемесі іс жүзінде артылуы мүмкін.
«Салықты сала төлемейтінін атап өту маңызды. Яғни, «Бизнес салық төлеуі керек» деген ұрандар әдемі көрінгенімен, іс жүзінде барлық төлемдер ақшалай ағынның көзіне, яғни қарыз алушыға аударылады. Бұл салық органдары тұрғысынан дұрыс па, мемлекетке тиімді ме? Менің ойымша, бұл мәселені талқылау қажет», – деп атап өтті «М.Б.А. Финансы» Коллекторлық агенттігі» ЖШС басшысы Батыржан Ахметов.
Дөңгелек үстелде «Борыштарды өндіріп алу департаменті «Коллекторлық агенттігі» ЖШС атынан қатысқан Жанна Қасымның пікірінше, мемлекеттік органдар қосылған құн салығын қосымша есептеуді әлеуметтік әл-ауқат мәселесі ретінде қарастыруы тиіс.
«Қарызы бар адам – қаржылық шектеулерден туындаған тұрақты күйзеліс жағдайында өмір сүретін адам. Бұл ретте, біз банк пен коллекторлық агенттік арасындағы басқаға беру шарты қарыз алушы үшін байқалмай өтетінін, ол үшін бұл жай ғана кредитордың ауысуы екенін нақты білеміз. Алайда осы жағдайға ҚҚС енгізілуі қарыздан шығу құнын өзгертеді. Тіпті формальды түрде қарыз сомасы артпаса да, шарттар бәрібір қатаңдатылады, есептен шығарулар сирек болады және коллекторлар ымыраға келуге дайын болады», – деп санайды ол.
Өз тарапынан салық органдарының өкілдері де өз позицияларын білдірді. Олардың пікірінше, талап ету құқықтарын басқаға беру жөніндегі келісімшарттар ҚҚС-тан босатылған ақшалай нысандағы кредит беру қызметтеріне жатпайды. Осыған байланысты салықты қосымша есептеу бастамасы туындаған.
Талқылау барысында банк секторы үшін ықтимал тәуекелдер тақырыбы да қозғалды. Дөңгелек үстелге қатысушылар талап ету құқықтарын басқаға беру банк теңгерімдерін проблемалық активтерден тазартудың, капиталды босатудың және өтімділікті қолдаудың негізгі құралы болып табылады деген ортақ пікірге келді. Бұл тетікті шектеу уытты активтердің өсуіне, кредиттерге қолжетімділіктің төмендеуіне және халық пен бизнес үшін қарыз қаражатының қымбаттауына әкелуі мүмкін.
Дөңгелек үстелді қорытындылай келе, «ФА Альянс Финанс Коллекторлық агенттігі» ЖШС басшысы Игорь Панфиловатап өткендей, талап ету құқықтарын басқаға беру кезінде ҚҚС қолдану мәселесінде консенсусқа қол жеткізілмесе де, өзара талқылаудың өзі мемлекет пен нарық арасында кәсіби және ашық диалог қалыптастыруға маңызды қадам болып табылады.
«Нарық қатысушылары да, мемлекеттік органдар да Қазақстандағы қаржы жүйесінің тұрақты болуын және ережелердің түсінікті әрі болжамды болуын қалайды, сондықтан ашық талқылау өте маңызды. Егер барын сол қалпында қалдырсақ және салық бастамасы қазіргі бағытта дамитын болса, нарықта міндетті түрде сот даулары, талаптар мен барлық қосымша есептеулерге қарсы даулар толқыны пайда болады. Менің ойымша, бұл құқықтық белгісіздік процесі ұзақ жылдарға созылып, көп пайда әкелмейді», – деп ескертті ол.
Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша Қазақстан коллекторлары қауымдастығында салық салу саласында заңдылық пен айқындылықты қамтамасыз ету, борышкерлер мен коллекторлардың құқықтарын тең дәрежеде қорғау, кемсітушілік пен құқық бұзушылыққа жол бермеу мақсатында мәселені әрі қарай реттеушілердің, кәсіби қоғамдастық пен тәуелсіз сарапшылардың қатысуымен талқылау үмітін білдірді.
Сіз жаңалықтар туралы не ойлайсыз