Желтоқсан айында қазақстандықтардың тұтынушылық сенімділігі күрт өскеннен кейін төмендеді
Қазақстандағы тұтынушылық сенімділік индексі (CCI) 2023 жылғы желтоқсан айында қараша айындағы рекордтық мәндерден кейін 3,5 тармаққа төмендеді. Нәтижесінде индекс 104,7 тармаққа жетті, бұл 2022 жылғы желтоқсандағы 101,5 тармақты құрайтын өткен жылғы нәтижеден жоғары. Мұндай нәтижелерді Freedom Finance Global компаниясының Орталық Азия елдеріндегі тұтынушылық сенімділік бойынша зерттеуі көрсетті. 2023 жылғы шілдеден бастап ай сайынғы сауалнамаға 3600 қазақстандық пен өзбекстандық, 1600 қырғызстандық және 1200 тәжікстандық қатысады.
Бір айда қорытынды нәтиже есептелетін бес қосалқы индекстің барлығы төмендеді. Экономиканың жай-күйін бағалау қосалқы индексі қаттырақ төмендеді. Сондай-ақ, қалғандарына қарағанда, ірі сауда жасау мен шығындар үшін ағымдағы жағдайлардың қолайлылығы және жеке материалдық жағдайдағы өзгерістерді бағалау сұрақтарындағы оң жауаптар саны айтарлықтай қысқарды.
Өңірлер арасында экономиканы жақсартуды бағалау сұрағында оң жауаптарының үлесі 28%-ды құрайтын Түркістан облысы үздік нәтиже көрсетті. Өңірлер рейтингінің төменгі жағында екінші ай Батыс Қазақстан және Қарағанды облыстары тұр, онда теріс жауаптардың үлесі тиісінше 52%-ға және 54%-ға жетеді. Желтоқсан айында жеке материалдық жағдайды бағалау бойынша Атырау облысы көшбасшы болды, онда адамдардың 40%-ы оң жауап нұсқаларын таңдады, ал 23%-ды құрайтын ең нашар көрсеткіш Жетісу облысында тіркелді.
Қазақстандықтардың инфляциялық күтулері желтоқсан айында жоғары күтулердің күзгі кезеңінен кейін күрт төмендеді. Бағалардың бір ай ішінде жылдам өсуін күтетіндердің үлесі 30,2%-дан 20,1%-ға дейін төмендеді, бұл 2023 жылғы маусымнан бергі ең төмен көрсеткіш болып табылады. Жекелеген тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің ішінде қазақстандықтарды көбіне ет пен құс еті, сүт және сүт өнімдері, нан және нан-тоқаш өнімдері бағаларының өскені қатты алаңдатады. Қазақстандықтардың 35-38%-ы желтоқсан айында барлық осы тауардың бағаларының қатты өскенін байқады. Бұл тауарлар соңғы төрт айда үздік 3-те сақталуда.
Желтоқсан айында қазақстандықтардың девальвациялық күтулері айтарлықтай төмендеп, соңғы бірнеше айда ең төмен болып шықты. Желтоқсан айында теңге 0,8%-ға, ал қазан айының басынан жыл соңына дейін шамамен 5%-ға нығайды, бұл девальвациялық күтулердің төмендеуіне әкеп соғуы мүмкін. Қазақстандықтардың 51,8%-ы теңге долларға қарағанда бір жылдан кейін әлсірейді деп күтеді (қараша айында 55,4%-ды құрады), ал 30,8%-ы теңге долларға қарағанда бір айдан кейін (қараша айында 34,4%-ды құрады) әлсірейді деп күтеді.
Данияр Оразбаев, Freedom Finance Global компаниясының талдаушысы:
«Желтоқсан айында біз Орталық Азияның Өзбекстаннан басқа барлық қарастырылып отырған елінде тұтынушылық сенімділіктің жалпы төмендегенін атап өтеміз. Дегенмен, жалпы алғанда өңір халқы 2023 жылдың қорытындысы мен 2024 жылдың қорытындысына оң көзқараспен қарайды. Себебі барлық мемлекетте тұтынушылық сенімділік 100 тармақты құрайтын бейтарап шекарадан жоғары. Бұл жерде Қазақстан тағы да көзге түсіп отыр, онда нәтиже осы шекарадан әрең асты. Бірақ 2022 жылғы желтоқсанмен немесе 2023 жылғы шілдемен салыстырғанда нәтиже неғұрлым сенімді болды. Оның үстіне, егер көрсеткіштерді бүкіл өңірді зерттеудің бірінші айымен (шілде) салыстыратын болсақ, онда барлық елде тұтынушылық сенімділіктің айтарлықтай өскенін байқаймыз. Өзбекстаннан артта қалуының төмендеуіне және айтарлықтай қысқаруына қарамастан Тәжікстан көшбасшы болып қала береді. Қырғызстанда тұтынушылық сенімділіктің төмендеуі аздап болды».
Кредиттерге деген сенім индексі 2,5 тармаққа төмендеді және алдыңғы бес айдың орташа мәндеріне жуық болып қалады. Қазіргі уақытты кредит алу үшін қолайлы уақыт деп санайтын қазақстандықтардың үлесі 16,6%-дан 14,1%-ға дейін төмендеді. Бұл ретте депозитке деген сенім деңгейі 34,1%-дан 34,4%-ға дейін аздап өсті. Қазақстандықтардың дәл осыншама үлесі ағымдағы жағдайда банктік депозиттерді мақұлдайды.
Тыныштық деңгейі біршама өсті, дегенмен адамдардың әлдеқайда аз бөлігі тек оң жауап берді. Қазақстандықтардың 57,3%-ы қазіргі уақытты мазасыздық тудыратын уақытқа қарағанда тыныш уақыт деп атап өтті (қараша айында 57,3%-ды құрады). Бір жыл ішінде жұмыссыздықтың өсуі бойынша күтулер 40,3%-дан 39,1%-ға дейін аздап төмендеді. Жұмыссыздық туралы алаңдаушылық 2023 жылғы наурыздан бері ең төмен деңгейге жеткенін тіркейміз. Бір жыл бұрын ұқсас көрсеткіш 39,7%-ды құрады, бұл қазақстандықтардың жұмыссыздық өседі деп күтуінің тұрақтылығын білдіреді.